Η έξυπνη διπλωματία των Κούρδων

Η ιστορική ευκαιρία των Κούρδων για τη δημιουργία ανεξάρτητου κράτους. Οι σχέσεις με ΗΠΑ, Ρωσία, Ιράν. Η απομόνωση της Τουρκίας.

DBmj_4tV0AEVaWU

Σχεδόν 30 εκατομμύρια Κούρδοι κατοικούν ιστορικά σε μια ορεινή περιοχή που εδράζει σε πέντε διαφορετικές χώρες, την Τουρκία, το Ιράκ, το Ιράν, τη Συρία και την Αρμενία, αποτελώντας τη μεγαλύτερη εθνότητα στον κόσμο χωρίς δικό της ανεξάρτητο κράτος. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις όμως στη Μέση Ανατολή, η αποδιοργάνωση του Ιράκ, ο συριακός εμφύλιος, η εξάπλωση του ISIS και οι ανταγωνισμοί των ισχυρών κρατών στην περιοχή ανοίγουν το δρόμο στους Κούρδους για την επίτευξη του δίκαιου στόχου τους για ανεξαρτησία και αυτονομία.

Οι Κούρδοι, όντας έτοιμοι από καιρό για την επικείμενη αποσταθεροποίηση της καυτής ζώνης μεταξύς Συρίας και Ιράκ, με αυτοθυσία και χωρίς να τους χαριστεί τίποτα, είναι πιο κοντά απο ποτέ στην ιστορική ευκαιρία που τους παρουσιάζεται. Με την αποφασιστικότητα και τις επιτυχίες τους στις μάχες με το ISIS κατάφεραν να εδραιώσουν de facto τη θέση τους στην περιοχή. Με τον κοσμικό και δημοκρατικό χαρακτήρα στη δομή των Κουρδων της Συρίας στην περιοχή που οι ίδιοι αποκαλούν Rojava, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την ύπαρξη αποκλειστικά γυναικείας στρατιωτικής μονάδας (YPJ) κέρδισαν την ηθική αναγνώριση του Δυτικού κόσμου.

Στο πεδίο της γεωπολιτικής επίσης, με την εξασφάλιση της εύνοιας των δύο μεγάλων και αντίπαλων δυνάμεων, των ΗΠΑ και της Ρωσίας, έχουν πετύχει κάτι καθόλου συνηθισμένο στην ιστορία της διπλωματίας. Οι Κούρδοι μπροστά στην απειλή του ISIS, χάρη στη σκληρη και αιματοβαμμένη αντίσταση τους, πρωτίστως υπερασπίστηκαν την ύπαρξη τους και παράλληλα διείδαν ότι μπορούν να αποτελέσουν για τη Δύση την πιο αξιόπιστη δύναμη στην αντιμετώπιση του Ισλαμικού Κράτους στο παρόν αλλά και παράγοντα σταθεροποίησης για την περιοχή στο μέλλον.

_78409411_kurds_map624_kobane
Περιοχές που κατοικούν οι Κούρδοι. Πηγή: http://www.bbc.com/

Μέσα σε αυτό το πλέγμα εξελίξεων, οι Κούρδοι του Ιράκ, μέσω της αυτονομίας που έχουν εξασφαλίσει από το κεντρικό κράτος και έχοντας ήδη δημιουργήσει ισχυρή αυτόνομη κρατική δομή και σταθερή οικονομία, αποφάσισαν να ανακυρήξουν δημοψήφισμα ανεξαρτησίας στις 25 Σεπτεμβρίου: «Κάναμε υπομονή 14 χρόνια, δεν μπορούμε να περιμένουμε περισσότερο» δήλωσε ο Masoud Barzani, πρόεδρος του ιρακινού Κουρδιστάν, δημιουργώντας έναν ακόμη πονοκέφαλο στην Τουρκία τον κύριο εχθρό των Κούρδων διαχρονικά.

 

Ενδοκουρδικές διαφορές

Παρόλο που οι Κούρδοι αναφέρονται συνήθως ως μια ενιαία οντότητα, στην πραγματικότητα η συνοχή τους είναι μόνο εθνική καθώς  πολιτικά και διοικητικά υπάρχουν μεταξύ τους σαφείς διαχωρισμοί.

Στην κουρδικη κοινότητα της Τουρκίας κυριαρχεί παραδοσιακά το αριστερό ιδεολογικά PKK. Στο ιρακινό Κουρδιστάν τον έλεγχο της αυτόνομής κυβέρνησης έχει σταθερά το KDP (Kurdistan Democratic Party) υπό τον πρόεδρο και ιδρυτή Massoud Barzani. Στην αντιπολίτευση τοποθετείται το PUK, που προήλθε από  διάσπαση εντός του KDP. Οι σχέσεις των δύο παρατάξεων ήταν συνήθως τεταμένες με αποκορύφωμα τον εμφύλιο πόλεμο μεταξύ τους στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Στη σύρραξη, στην οποία το PKK συμμάχησε με το PUΚ  – οι δύο οργανώσεις διατηρούν φιλικές σχέσεις – συμμετείχαν και η Τουρκία υπέρ του Barzani με σκοπό να εκδιώξει το PKK και το Ιράν (πιο διακριτικα) υπέρ του PUK.

 Στη Συρία και τη ζώνη της Rojava, το μεγαλύτερο κουρδικό κόμμα είναι το  PYD (Democratic Union Party) με τον στρατιωτικό του βραχίονα το YPG και θεωρείται ως αδελφό κόμμα οργανωτικά και ιδεολογικά με το PKK της Τουρκίας. Το δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα των Κούρδων της Συρίας είναι το ΚΝC (Kurdish National Council ) που συνδέεται στενά με το KDP. Τα δύο κόμματα, παρόλο που συμμαχούν στον αγώνα για την αυτονομία του κουρδικού λαού και στον πόλεμο ενάντια στο ISIS, δε συμφωνούν στο πως θα εκπληρωθεί αυτή η αυτονομία, ενώ στον συριακό εμφύλιο το PYD δε συμμετείχε στην εξέγερση ενάντια στον Ασάντ, σε αντίθεση με το ΚΝC που συντάχθηκε με την συριακή αντιπολίτευση.

Η Rojava και το ιρακινό Κουρδιστάν έχουν άμεση συνεργασία στον πόλεμο ενάντια στο ISIS, ωστόσο μεταξύ τους υπάρχουν σημαντικές ιδεολογικές διαφορές.  Το συγκεντρωτικό «σουλανιστικο» μοντέλο διοίκησης στο ιρακινό Κουρδιστάν υπό το KDP  έρχεται σε αντίθεση με το δημοκρατικό φεντεραλισμό της Rojava. Ιδεολογικά το πρώτο θεωρείται συντηρητικό και εθνικιστικό ενώ οι Κουρδοι του PYD εκφράζουν έναν πιο ελευθεριακό σοσιαλισμό. Τέλος, ένας ακόμη λόγος αντιπαράθεσης των δύο πλευρών είναι οι καλές σχέσεις που διατηρεί το ιρακινό Κουρδιστάν με την Άγκυρα, μέχρι πρόσφατα τουλάχιστον καθώς ο διπλωματικός χάρτης των δυνάμεων στην περιοχή είναι εξαιρετικά ρευστός και πολύπλοκος.

Σχέσεις με ΗΠΑ

Στις 30 Μαΐου το Πεντάγωνο ανακοίνωσε τον εξοπλισμό του Κουρδων της Συρίας (YPG) με σύγγχρονο ελαφρύ οπλισμό και οχήματα. Η εξέλιξη αυτή επισημοποιεί την ούτως η άλλως γνωστή υποστήριξη των ΗΠΑ στoυς Κούρδους, δεδομένου ότι, ήδη από την προεδρία Ομπάμα η Ουάσινγκτον με διάφορα μέσα ενισχύει στρατιωτικά  και πολιτικά τους πιο πιστούς συμμάχους τους στη μάχη κατά του ISIS.

Η εξέλιξη αυτή εξοργίζει την Τουρκία. Οι ΗΠΑ προκειμένου να κατευνάσουν το Νατοϊκο τους σύμμαχο, υπόσχονται στην Άγκυρα ότι με το πέρας του πολέμου στη Συρία θα αφοπλίσουν τους Κούρδους κι ότι η συνεργασία μαζί τους είναι πρόσκαιρη και περιορισμένη στην καταπολέμηση του ISIS. Ωστόσο στις διεθνείς σχέσεις, οι πράξεις παγιώνουν καταστάσεις όχι οι δηλώσεις.

Είναι γνωστό ότι κι άλλες φορές στο παρελθόν οι Κούρδοι βασίστηκαν στους αμερικάνους και προδόθηκαν. Ακόμη και τώρα εκφράζονται αμφιβολίες από τους Κούρδους για το κατα πόσο ή Ουάσινγκτον θα συνεχίζει να τους υποστηρίζει όταν νικηθεί οριστικά το ISIS, διακινδυνεύοντας την περαιτέρω επιδείνωση στις αμερικανο-τουρκικές σχέσεις. Αυτή τη φορά όμως, με ευνοικές γεωστρατηγικές συγκυρίες και με δεδομένη την de facto εδραίωση των Κούρδων σε Συρία και Ιράκ, φαίνεται ότι οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν μαζί τους συμμαχικούς δεσμούς.

Πολλοί βλέπουν την προοπτική ενός ανεξάρτητου Κουρδιστάν ως δεύτερου Ισραήλ στην περιοχή. Το «κανονικό» Ισραήλ εξάλλου, δρώντας κυρίως παρασκηνιακά, έχει παράσχει σημαντική βοήθεια στο κουρδικό κράτος του Ιράκ. ΗΠΑ και Ισραήλ, θα υποδέχονταν θετικά τη δημιουργία ενός ισχυρού Κουρδιστάν που θα λειτουργεί ως ανάχωμα στο Ιράν. Σε συνδυασμό μάλιστα με ενδεχόμενες διεκδικήσεις ή διενέξεις των Κούρδων του Ιράν με την Τεχεράνη, οι ΗΠΑ μελλοντικά θα είχαν ένα επαρκές πρόσχημα ή «όχημα» να παρέμβουν εναντίον του Ιράν.

Αυτή η τακτική του «διαίρειν και βασίλευε» που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ εν προκειμένω, κρύβει παγίδες ωστόσο για τους Κούρδους, καθώς είναι ικανή να δημιουργήσει ένα χάος με πανταχόθεν απειλές για ένα μελλοντικό Κουρδικό κράτος, το οποίο προκειμένου να επιβιώσει θα ήταν απόλυτα εξαρτημένο από τη Δύση.

Σχέσεις με τη Ρωσία

Οι Κούρδοι διατηρούν σχέσεις με τη Ρωσία αρκετές δεκαετίες καθώς οι μαρξιστικές ιδεολογικές καταβολές του PKK του εξασφάλιζαν προνομιακή σχέση με τη Σοβιετική Ένωση. Στο σήμερα, η Μόσχα έχει παράσχει πολύτιμη διπλωματική και στρατιωτική υποστήριξη στη Rojava. Στην τρίτη διάσκεψη της Γενεύης για την ειρήνευση στη Συρία, μόνο η Ρωσία ζήτησε να παρευρεθούν και οι Κούρδοι στις συζητήσεις, γεγονός που αν συνέβαινε (απετράπη από την άρνηση της Τούρκίας) θα παρείχε στους Κούρδους  σημαντική νομιμοποίηση στο αίτημα τους για αυτονομία στη μεταπολεμική Συρία.

Το Μάη του 2016 το Κρεμλίνο δημοσίευσε πρόταση νέου συντάγματος για τη Συρία, στο οποίο προβέπεται η παροχή αυξημένης ελευθερίας και αυτονομίας σε εθνικές μειονότητες που ζουν εντός Συρίας, ενώ το Φεβρουάριο του ίδιου έτους, οι Κούρδοι της Συρίας ιδρύουν στη Μόσχα με κάθε επισημότητα γραφείο αντιπροσωπείας της Rojava.

Στο πεδίο της μάχης τέλος, σύμφωνα με αντιπρόσωπο του YPG, την άνοιξη του 2017 η Μόσχα ξεκίνησε την δημιουργία στατιωτικής εγκατάστασης στο καντόνι του Afrin στη Rojava και συγκεκριμένα στο χωριό Qatmah. H είδηση υποβαθμίστηκε από το ρωσικό υπουργείο άμυνας, που δήλωσε ότι πρόκειται απλώς για ορισμένες μονάδες επίβλεψης της εκεχειρίας.

Αυτά είναι μόνο κάποια από τα δεδομένα που δείχνουν ότι, για τη Ρωσία, το μέλλον της Συρίας περιλαμβάνει αναβαθμισμένο ρόλο για τους Κούρδους. Σύμφωνα με Ρώσους αναλυτές, η  Μόσχα έχει δύο αναγνώσεις για την υπόθεση των Κούρδων:

Η πρώτη θεωρεί αναπόφευκτη τη δημιουργία Κουρδικού κράτους στο εγγύς μέλλον, καθώς και έναν συνολικότερο ριζικό μετασχηματισμό του status quo στη Μέση Ανατολή και άρα η Ρωσία θα πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων και να εξισορροπήσει την αυξανόμενη επιρροή που έχουν οι ΗΠΑ στους Κούρδους

Σύμφωνα με τη δεύτερη ανάγνωση, ένας δραστικός κατακερματισμός στην περιοχή θα επιφέρει απρόβλεπτες επιπτώσεις, ικανές να στραφούν εις βάρος εξωτερικών δυνάμεων που εμπλέκονται, όπως η Ρωσία. Όσοι συνηγορούν στη συγκεκριμένη άποψη προτείνουν η Ρωσία να προωθήσει τη συμβιβαστική προοπτική της αυτονομίας των Κούρδων αντι της ανεξαρτησίας, ώστε η Μόσχα να διατηρήσει τη διπλωματική ισορροπία μεταξύ των κεντρικών κυβερνήσεων αλλά και των μειονοτήτων.

Εξάλλου, το Κρεμλίνο έχει προσφάτως αναπτύξει δεσμούς με την Τουρκία και το ζητούμενο για τους Ρώσους είναι να βρει τη χρυσή τομή μεταξύ Κούρδων και Τούρκων καθώς θεωρεί χρήσιμη για το μέλλον τη συνεγασία και με τις δύο πλευρές. Οι Κούρδοι για τη Ρωσία είναι ένα χαρτι στην τράπουλα που δε βιαζονται να ανοιξουν ειδικά, τη στιγμή που ανακάμπτουν οι σχέσεις με τη Τουρκία. Γι αυτό κράτα μία πιο διακριτική στάση.

Ιράν

Οι σχέσεις των Κούρδων με το Ιράν, είναι σχετικά διττές. Αφενός η Τεχεράνη είναι αρνητική στην ανεξαρτητοποίηση των Κούρδων σε Ιράκ και Συρία, αφού όπως επισημάνθηκε προηγουμένως, ανησυχεί ότι ένα μελλοντικό ανεξάρτητο κουρδικό κράτος μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τη Δύση ως βάση εναντίον του Ιράν. Σχετικά με το Δημοφήφισμα ανεξαρτητοποίησης του Κουρδιστάν ο πρόεδρος της χώρας Ρουχάνι, το χαρακτήρισε «μη αποδεκτό», συμπληρώνοντας ότι η γεωγραφική μεταβολή και η διχοτόμηση του Ιράκ δε συμφέρει καμία χώρα στην περιοχή.

Αφετέρου το Ιράν διατηρεί παραδοσιακά καλές σχέσεις με τους αντάρτες του κουρδικού PKK, που είναι χρήσιμοί για την Τεχεράνη στον ανταγωνισμό της με την Άγκυρα, ενώ εσχάτως η χώρα της Περσίας έχει ομαλοποιήσει τις σχέσεις της με τους Κούρδους που ζουν εντός της.

Επιπλέον, αποτελεί στρατηγικό στόχο του Ιράν η πρόσβαση στη Μεσόγειο, μέσω της οδικής σύνδεσης της Τεχεράνης με το συριακό λιμάνι της Λατάκια. Ο διάδρομος περνάει μέσα απο μεγάλες πόλεις ελεγχόμενες απο Κούρδους, όπως είναι το Κομπάνι και το Καμισλί στη βόρεια Συρία και το Σιντζάρ στο ιρακινό Κουρδιστάν. Συνεπώς, ορθολογικά σκεπτόμενη η Τεχεράνη, είναι αναγκασμένη να προνοήσει για τη σταθερότητα και την εύνοια των Κούρδων, καθώς μια επιθέτικη στάση απέναντι τους θα τους έστρεφε πλήρως στο αμερικανικό στατόπεδο.

Εν κατακλείδι, αυτό που πρέπει να έχουμε υπόψη αναφορικά τις δύο μεγάλες δυνάμεις που εμπλέκονται στον πόλεμο της Συρίας, τις ΗΠΑ και τη Ρωσία,  είναι ότι η στάση τους απέναντι στους Κούρδους ορίζεται σε συνάρτηση με την ισορροπία στις σχέσεις τους με το Ιράν και την Τουρκία, κάτι που σημαίνει ότι, όσο κι αν υποστηρίζουν (ή χρησιμοποιούν) τους Κούρδους,  δεν πρόκειται να παραχωρήσουν λευκή επιταγή στα αιτήματα της Rojava και του ιρακινού Κουρδιστάν.

Επίσης  ένα σαφές κίνητρο της υποστήριξης των ΗΠΑ στους Κούρδους είναι και το ιδιαίτερα πλούσιο σε πετρέλαιο υπέδαφος των περιοχών που ελέγχουν οι τελευταίοι, συνεπώς ένα σταθερό, συμμαχικό, αν όχι εξαρτημένο Κουρδιστάν, αποτελεί σίγουρα δέλεαρ για την Ουάσιγκτον και τους αμερικανικούς πετρελαϊκούς κολοσσούς.

Τέλος, σύμφωνα με τις διδαχές της ιστορίας, σε παγόσμιους η περιφερειακούς πολέμους που συμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα πολλά κράτη, για τις δυνάμεις που μειονεκτουν σε ισχύ όπως οι Κούρδοι, η συμμετοχή σε συμμαχίες και συνασπισμούς κρατών είναι επιβεβλημένη και η σωστή επιλογή στρατοπέδου καθοριστική. Είναι Είναι βασικός παράγοντας για το αν μια μικρότερη δύναμη θα έχει οφέλη (ή απώλειες) στο μεταπολεμικό σκηνικό. Ας θυμηθούμε εξάλλου και το παράδειγμα της Ελλάδας, που με την ένταξη της στις νικήτριες συμμαχίες σε Βαλκανικούς και Παγκόσμιους πολέμους κατάφερε να εξασφαλίσει πολλά νέα εδάφη.

 

Θωμάς Ρούτσης

 

https://web.facebook.com/foreign.politics.website/

 

Οργανισμός Συνεργασίας της Σανγκάης: Μια ακόμη περιφερειακή ένωση ή το αντίπαλο δέος του ΝΑΤΟ;

1041864325
Οι έξι ηγέτες των κρατών του Οργανισμού της Σανγκάης. Πηγή: http://www.sputniknews.com

Ο έλεγχος της Ευρασίας είναι το κλειδί για την παγκόσμια κυριαρχία σύμφωνα με το διάσημο Αμερικάνο διεθνολόγο Zbigniew Brzezinski’s. Τη θεωρία αυτή φαίνεται να συμμερίζονται Κίνα και Ρωσία, όταν το 1996 μαζί με το Καζακστάν, το Κιργιστάν και το Τατζικιστάν συγκροτούν την “Πεντάδα της Σανγκάης”, που το 2001 με την ένταξη του Ουζμπεκιστάν γίνεται …εξάδα και μετονομάζεται επίσημα σε Οργανισμό Συνεργασίας της Σανγκάης (Shanghai Cooperation Organization ή SCO).

Αν ο στόχος της παγκόσμιας κυριαρχίας είναι ουτοπικός, πιο ρεαλιστική επιδίωξη για τον Οργανισμό της Σανγκάης φαντάζει η εδραίωση του ως ένας δεύτερος πόλος ισχύος, αντίβαρο στη μονοπολική ηγεμονία των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ τις δύο τελευταίες δεκαετίες[1]. Ρωσία και Κίνα, ως αναθεωρητικές δυνάμεις στο παγκόσμιο στάτους, επιδιώκουν η μεν πρώτη να αποκαταστήσει τη θέση της ως μεγάλη δύναμη μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, ενώ το Πεκίνο αποζητά διεθνή επιρροή ανάλογη της οικονομικής της δυναμικής.

Σε αντίθεση με τη Βορειοατλαντική συμμαχία, ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σανγκάης, ως τώρα επικεντρώνεται σε ζητήματα εσωτερικής ασφάλειας αποφεύγοντας να παρέμβει στρατιωτικά σε τρίτες χώρες.  Το πεδίο των δράσεων του, εκτός από την ασφάλεια, περιλαμβάνει θέματα στρατιωτικά, οικονομικά, ενεργειακά, πολιτιστικά και τραπεζικά που συγκροτούνται πάνω σε σχετικές Συνθήκες με τα αντίστοιχα διοικητικά όργανα. Το συμβούλιο των επικεφάλης των 6 κρατών-μελών είναι το ανώτερο όργανο λήψης αποφάσεων, ενώ κάθε χρόνο σε διαφορετική πρωτεύουσα διεξάγεται η τακτική συνάντηση του SCO. Οι αποφάσεις λαμβάνονται ομόφωνα με τα έξι μέλη να έχουν ίσα δικαιώματα στις ψηφοφορίες. Επίσημες γλώσσες εργασίας του οργανισμού είναι τα κινέζικα και τα ρώσικα.

Παρόλο που ο SCO δεν χαρακτηρίζεται από τη συνοχή και τη δεσμευτικότητα που έχουν τα μέλη  της ΝΑΤΟικής συμμαχίας, δεν μπορούν να υποτιμηθούν ορισμένα εντυπωσιακά ποσοτικά δεδομένα. Οι έξι χώρες μέλη του Οργανισμού αθροιστικά, καταλαμβάνουν το 60% της συνολικής έκτασης της Ευρασίας, και το 1/4 του παγκόσμιου πληθυσμού. Με την πλήρη ένταξη στη συμμαχία του Πακιστάν και της Ινδίας, που ολοκλήρώνεται και τυπικά το καλοκαίρι του 2017, και ενδεχομένως και του Ιράν στο μέλλον, οι αριθμοί αυτοί αυξάνονται σημαντικά.Σε μία έντονη σημειολογικά δήλωση, τον Ιούλη 2005 στην πιο κρίσιμη ίσως συνδιάσκεψη του οργανισμού στην Αστάνα του Καζακστάν,με τους ηγέτες της Ινδίας, του Ιράν,της Μογγολίας και του Πακιστάν παρόντες, ο Nursultan Nazarbayev, πρόεδρος της οικοδέσποινας, χώρας χαιρέτησε το άνοιγμα της συνάντησης με την εξής βαρυσήμαντη δήλωση: «Οι ηγέτες των κρατών που κάθονται σε αυτό το τραπέζι των διαπραγματεύσεων αντιπροσωπέυουν τη μισή ανθρωπότητα».

sco-map-new-members
Χάρτης SCO. Πηγή: http://www.cfr.org

Στόχοι και δράσεις

 Στο Αφγανιστάν το 2001 ο οργανισμός μπορεί να συναίνεσε σε μια περιορισμένη και στοχευμένη στρατιωτική επιχείρηση του ΝΑΤΟ, ωστόσο αυτό που θορύβησε έντονα την ασιατική συμμαχία ήταν η υποκινούμενη από το εξωτερικό “επανάσταση της τουλίπας” στο Κιργιστάν το 2005 με σκοπό την ανατροπή του καθεστώτος. Η αντίδραση ήταν άμεση και στην κρίσιμη διάσκεψη του Oργανισμού στην Αστάνα  το ίδιο  έτος, σε μια διακύρηξη με ύφος και περιεχόμενο ιδρυτικού κειμένου, διατυπώθηκε ευθεία προειδοποίηση προς τη Δύση να μην παρεμβαίνει στο εσωτερικό κρατών της κεντρικής Ασίας[2]. Στο κέιμενο μεταξύ άλλων, τονίζονται η ειρηνική, μη-συγκρουσιακή επίλυση των κρίσεων, η μη-επέμβαση στα εσωτερικά των κυρίαρχων κρατών, το δικαίωμα κάθε λαού να επιλέξει το δικό του δρόμο ανάπτυξης και η δήλωση ότι η σταθερότητα και η ασφάλεια στην επικρατεία του SCO εμπίπτει στη δική του ευθύνη. Η διακήρυξη θεωρήθηκε από Ασιάτες αναλυτές ως μήνυμα προς τη Δύση να αποσυρθεί από την κεντρική Ασία και ειδικότερα από τις στρατιωτικές βάσεις σε Κιργιστάν και Ουζμπεκιστάν.

Παρά τις εξωτερικές προκλήσεις, το πεδίο που αποτελεί προτεραιότητα για τον SCO ως τώρα είναι οι εσωτερικές απειλές στα κράτη μέλη του, οι οποίες έχουν κωδικοποιηθεί με τους αμφίσημους όρους τρομοκρατία, εξτρεμισμός και απόσχιση, τα “3 κακά”. Παραδείγματα συνιστούν  ο εμφύλιος στο Τατζικιστάν (1992-1997), το εμπόριο ναρκωτικών κυρίως μέσω του Αφγανιστάν, o ισλαμικός φονταμεταλισμός, η αυτονομιστική δράση μειονοτικών εθνοτήτων όπως οι Τσετσένοι στη Ρωσία και οι Ουιγούροι στην Κίνα. Για το συντονισμό στην πάταξη τους δημιουργήθηκε η αντιτρομοκρατική δομή Regional Anti-Terrorist Structure (RATS).

Τακτικό στρατιωτικό σώμα ή στρατό δε διαθέτει ο Οργανισμός, δεν αποτελεί προτεραιότητα, ούτε έχει εμπλακεί σε πολεμικές συγκρούσεις ανά τον κόσμο, καθώς μέχρι τώρα είναι προσανατολισμένος στην εσωτερική ασφάλεια και τη σταθερότητα των νυν καθεστώτων. Π.χ. στην κρίση της Συρίας, ο SCO ναι μεν τάχθηκε υπερ της πολιτικής ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας, ωστόσο, παρά τις φήμες για αποστολή στρατιωτικής δύναμης στον πόλεμο, κάτι τέτοιο δε συνέβη. Παρόλα αυτά, κατά καιρούς έχουν πραγματοποιηθεί μεγάλης κλίμακας κοινές στρατιωτικές ασκήσεις με την ονομασία ‘’Αποστολή Ειρήνης’’ (Peace Mission), όπως ήταν για παράδειγμα αυτή που διεξήχθη το 2010 στο Ματυμπουλάκ του Καζακστάν με τη συμμετοχή 5.000 στρατιωτικού προσωπικού από όλα τα κράτη πλην του Ουζμπεκιστάν.

Όσο αφορά την οικονομική συνεργασία, οι δύο στυλοβάτες του Οργανισμού της Σανγκάης, η Κίνα και η Ρωσία, προτάσσουν η καθεμία το δικό της ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Το Πεκίνο προσβλέπει στην τελωνειακή ένωση για την απελευθέρωση του εμπορίου και την κατάργηση των  δασμών, ενώ η Μόσχα είναι υπερ των επενδύσεων σε μεγάλα πρότζεκτ στις μεταφορές και την ενέργεια.

Η μεγαλύτερη φιλοδοξία όμως του Οργανισμού είναι η δημιουργία μιας αναπτυξιακής τράπεζας και ενός κοινού ταμείου που θα παρέχει ώθηση και ασφάλεια στις οικονομίες των μελών αλλά και την ανεξαρτησία από το Δυτικό χρηματοπιστωτικό μονοπώλιο[3]. Η πρόταση τέθηκε το 2011 στη σύνοδο των ηγετών των κυβερνήσεων, και από τότε ειδικά κλιμάκια ερευνούν τις τεχνικές προδιαγραφές του εγχειρήματος.

Ενέργεια

Με το Ιράν προ των πυλών του SCO, η αμυντική θωράκιση των μελών της συμμαχίας, θεωρητικά θα λειτουργούσε αποτρεπτικά σε μια ενδεχόμενη επίθεση των ΗΠΑ στην περσική χώρα. Με την Τεχεράνη να έχει προς το παρόν την ιδιότητα του μέλους-παρατηρητή, η ένταξη της θα παρείχε στον Οργανισμό  πρόσβαση στην καυτή ζώνη της Μέσης Ανατολής, διέξοδο στον περσικό Κόλπο και μία ακόμη χώρα με τεράστια ενεργειακά αποθέματα.

Στο ενεργειακό, κορυφαίο ζήτημα ουσίας για τον Οργανισμό, δεν έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος,  επειδή μέχρι τώρα τα ειδικά συμφεροντα της κάθε χώρας υπερισχύουν της ανάγκης για συμπόρευση. Σε έναν οργανισμό που συνυπάρχουν ορισμένοι από τους παγκοσμίως μεγαλύτερους παραγωγούς (Ρωσία, Καζακστάν) και τους μεγαλύτερους καταναλωτές ενέργειας (Κίνα, Ινδία), το ενεργειακό αποτελεί ταυτόχρονα και κοινό έδαφος για ουσιαστική συνεργασία μεταξύ των μελών του SCO αλλά και ένα σοβαρό κίνδυνο ανταγωνισμού και διάσπασης.

Μια ενδιαφέρουσα πρόταση από την πλευρά της Μόσχας έχει διατυπωθεί στο παρελθόν από τον ίδιο τον Βλάντιμιρ Πούτιν, που έκανε λόγο για τη δημιουργία ενός ενεργειακού κλαμπ, δηλαδή μιας κλειστής και ενοποιημένης αγοράς πετρελαίου εντός του SCO, που θα εξασφαλίζει προνομιακές τιμές και συνεχή ροή καυσίμων στα μέλη του. Είναι λογικό η συγκεκριμένη υπόθεση να έχει βαρύνουσα σημασία για τη Ρωσία και να θέλει να παραμείνει ο μεγαλύτερος τροφοδότης ενέργειας, αφού εκτός από τον ενεργειακό πλούτο που διαθέτει στο υπεδαφός της, διατηρεί στην περιοχή της Κεντρικής Ασίας ένα αχανές δίκτυο αγωγών. Η συγκεκριμένη πρόταση συμφέρει τη Ρωσία γιατί πρώτον θα αποθάρρυνε τις χώρες της Κεντρικής Ασίας και την Κίνα να την παρακάμψουν και να στραφούν στην Κασπία για την κάλυψη των ενεργειακών τους αναγκών, και δέυτερον, θα έστελνε το μήνυμα στην Ευρώπη ότι έχει κι άλλους αγοραστές καθιστώντας τις ρωσικές εξαγωγές ενέργειας λιγότερο εξαρτημένες από την ευρωπαική αγορά.

Προς το παρόν, ασιατικός OPEC δεν υπάρχει. Οι χώρες-μέλη του οργανισμού ρυθμίζουν τα ενεργειακά θέματα με διμερείς συμφωνίες, ώστόσο είναι σίγουρο ότι θα προκαλούσε πονοκέφαλο στη Δύση η δημιουργία ενός κλειστού κλαμπ ενέργειας στο οποίο δε θα ασκεί κανέναν έλεγχο.

Ινδία

Ιστορικό βήμα χαρακτήρισε πρόσφατα την ενταξη της Ινδίας και του Πακιστάν στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σανγκάης ο Sergey Lavrov. Για τον Οργανισμό γενικότερα, όπως και για την ίδια την Ινδία του 1.2 δις πληθυσμού και μιας από τις ταχύτερα αναπτυσσόεμενες οικονομίες στον κόσμο, η ενσωμάτωση της ειναι μια win/win εξέλιξη. Ο γεωστρατηγικός χώρος που καταλαμβάνει ο SCO είναι καθοριστικής σημασίας για τη γεωπολιτική, την ασφάλεια, και το εμπόριο της Ινδίας καθώς στην ευρύτερη περιοχή η τρομοκρατία και η αστάθεια συνιστούν απειλές για τη χώρα. Επιπλέον, η περιφέρεια της Κεντρικής Ασίας, πλούσια σε ενεργειακά κοιτάσματα, μέταλλεύματα αλλά και μια εν δυνάμει νέα αγορά για εξαγωγές, αποτελεί δέλεαρ για την Ινδία, που θα πρέπει ωστόσο να εξασφαλίσει πρόσβαση και ασφαλείς διαδρόμους, κάτι  που δε θεωρείται δεδομένο με την αστάθεια που επικρατεί στα ηπειρωτικά σύνορα της χώρας.

Παρά τα προφανή κέρδη, η ένταξη της Ινδίας στον οργανισμό της Σανγκάης δεν ήταν τόσο αυτονόητη. Καταρχήν οι ΗΠΑ βλέπουν στην Ινδία ένα δυνητικό σύμμαχο που θα αντισταθμίσει την ολο και αυξανόμενη δύναμη και επιρροή της Κίνας στην Ασία. Το 2005 ο George W. Bush προσπάθησε να δελεάσει την Ινδία, υπογράφοντας συμφωνία με τον Ινδό πρωθυπουργό για τη συνεργασία των δύο χωρών στη χρήση μη στρατιωτικών πυρηνικών. Επιπλέον η Ουάσινγκτον προκειμένου να αναχαιτίσει τη δυναμική της Κίνας και του SCO στην περιφέρεια της Ασίας, προσπασθεί να εντάξει και το Νέο Δελχί σε μια συμμαχία “κουαρτέτο”  μαζί με την Ιαπωνία και την Αυστραλία.

Από την πλευρά του Οργανισμού, ναι μεν η Ρωσία βλέπει στην Ινδία έναν υψιστης σημασίας στρατηγικό εταίρο για το μέλλον, η Κίνα ωστόσο είχε επιφυλάξεις για την ένταξη της, θεωρώντας ότι θα διαταράξει τη συνοχή κα το συσχετισμό δυνάμεων στον SCO. Μαζί με τις επί των συνόρων διαφωνίες και εντάσεις μεταξύ των δύο χωρών, οι σινο-ινδικές σχέσεις  παραμένουν ανταγωνιστικές και για το επίδικο της οικονομικής/εμπορικης κυριαρχίας στην ευρύτερη περιοχή.

Τέλος, Ινδία και Πακιστάν είναι γνωστό ότι έχουν διαχρονικά εχθρικές σχέσεις με βασική αιτία τη διαφιλονικούμενη περιοχή του Κασμίρ, με τις εντάσεις να οδηγούν ακόμη και σε ένοπλη σύρραξη. Η κοινή παρουσία των δύο χωρών υπό την ίδια συμμαχική ομπρέλα ενδέχεται να παράγει τριβές και να παρακωλύει τη συνεργασία του οργανισμού. Ταύτοχρονα όμως είναι και ένα στοιχημα για τον Οργανισμό της Σανγκάης να επιτελέσει στην εξομάλυνση των διμερών σχέσεων των δύο χωρών. Εξάλλου, ας έχουμε υπόψη ότι στην ανάλογη περίπτωση Ελλάδας–Τουρκίας, μέλη της ίδιας συμμαχίας, η ΝΑΤΟική διαχείριση δεν έχει καταφέρει να ελαχιστοποιήσει την ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις (εάν όντως το επιθυμεί).

Κριτική

Τα εγγενή δομικά προβλήματα στο πολιτικό και οικονομικό σύστημα των κρατών  του οργανισμού είναι αναμφισβήτητα. Η διαφθορά και τα δημοκρατικά κενά είναι υπαρκτά. Πέντε από τα έξι κράτη προήλθαν από τη διάσπαση της Σοβιετικής Ένωσης, με αποτέλεσμα να κληθουν να ξεκινήσουν την ανοικοδόμηση από το μηδέν, έχοντας να αντιμετωπίσουν την οικονομική, κοινωνική και διοικητική παράλυση που επέφερε η κατάρρευση του σοσιαλιστικού συστήματος.

Επιπρόσθετα, όπως επισημάναμε στο ενεργειακό αλλά και στις σινο-ινδικές σχέσεις, ο εσωτερικός ανταγωνισμός στο πεδίο της οικονομίας βρίσκει έδαφος και μεταξύ της Ρωσίας και της Κίνας. Το Πεκίνο επιδιώκει τη δημιουργία ελέυθερης ζώνης εμπορίου για την ανεμπόδιστη κυκλοφορία των προϊοντων που παράγει αλλά και για τις εισαγωγές πρώτων υλών για τη βιομηχανία της. Η Μόσχα αντιτίθεται σε αυτό το σχέδιο γιατί θέλει να αποτρέψει τα φθηνά κινεζικά αγαθά να κατακλύσουν τις αγορές της Ρωσίας και υπόλοιπων κρατών του οργανισμού.

Ακόμη, η οικονομική ανισότητα μεταξύ των έξι μελών είναι τόσο μεγάλη, που ανάλογα άνισος είναι και ο βαθμός επιρροής που έχουν τα ισχυρότερα κράτη έναντι των φτωχώτερων. Υπάρχει η ανησυχία ότι Κίνα, Ρωσία και δευτερευόντως το Καζακστάν θα επιβάλουν τα δικά τους συμφέροντα εις βάρος των ασθενέστερων[4]. Με την ένταξη Ινδίας και Πακιστάν, αναμένεται να περιοριστεί ως ένα βαθμό αυτή η ανισορροπία, ένα φαινόμενο εξάλλου, που παρατηρείται εξίσου έντονα και στις Δυτικές συμμαχίες του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε.

Επίσης αμφιβολίες για την προοπτική του SCO, προκαλεί η έλλειψη αυστηρών μηχανισμών επιβολής στην υλοποίση των κοινών πλάνων και των συμφωνηθέντων. Η καλή θέληση, τα σχέδια και οι ελπίδες για κοινή δράση και συναίνεση δεν αρκούν αν δε συνδυάζονται με ασφαλιστικές δικλείδες που θα δεσμέυουν τα κράτη μέλη. Ο SCO, όπως κάθε μεγάλης κλίμακας συμμαχία, χρειάζεται πολύ χρόνο να ωριμάσει και να αποδείξει τη δυναμική του. Είναι ορατός ο κίνδυνος για τον οργανισμό της Σανγκάης ωστόσο, να παραμείνει ένα φόρουμ ανταλλαγής απόψεων και να μην εξέλιχθει σε μια κυρίαρχη διακρατική οντότητα.

Τέλος, αναφορικά με πολιτική του Οργανισμού απέναντι στα  «τρία κακά», μια σοβαρή κριτική που δέχεται ο SCO αφορά στην ασάφεια με την οποία προσδιορίζονται οι  κίνδυνοι  της τρομοκρατίας, του εξτρεμισμού και της απόσχισης. Η αόριστη αυτή προσέγγιση νομιμοποιεί τα κράτη του SCO να συμπεριλάβουν στη λίστα των εσωτερικών εχθρών ακόμη και κινήματα αντίστασης  πολιτικά, θρησκευτικά ή εθνοτικά, που διεκδικούν δίκαια αιτήματα και συμφέροντα. Με τη γνωστή αυτή τακτική που εφαρμόζουν στην εξωτερική πολιτική τους  οι Η.Π.Α. από το 2001 (Global War on Terrorism), θεωρητικά, διευκολύνεται ο SCO να αφορίζει κατα το δοκούν ως τρομοκράτες και να καταστέλει με τη βία ακόμη και τους αντιφρονούντες των καθεστώτων, καταπατώντας ανεμποδιστα τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ελευθερία.

Θωμάς Ρούτσης

[1] “Ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σανγκάης εργάζεται να εγκαθιδρύσει μια ορθολογική και δίκαιη διεθνή τάξη… (και) ένα νέο μοντέλο γεωπολιτικής ένσωμάτωσης”. Δήλωση του Σεργέι Λαβρόφ, υπουργού εξωτερικών της Ρωσίας το Νοέμβρη του 2005.

[2] Ολόκληρη η διακήρυξη στα αγγλικά:  http://www.chinadaily.com.cn/china/2006-06/12/content_6020345.htm

[3] Δήλωση του Β.Πουτιν στο συνέδριο του SCO το 2007: ‘’Βλέπουμε καθαρά πλέον τα ελαττώματα του μονοπωλείου στην παγκόσμια οικονομία και της πολιτικής του οικονομικού εγωισμού. Για να λυθεί το πρόβλημα η Ρωσία θα συμμετάσχει στην αλλαγή της παγκόσμιας οικονομικής δομής”.

[4] Πάντως το 2009 η Κίνα ανακοίνωσε την παροχή 10$ δις στις χώρες του SCO προκειμένου να αντιμετωπίσουν την παγκόσμια οικονομική κρίση.

https://www.facebook.com/foreign.politics.website/

Τι χωρίζει Ελλάδα και Αλβανία

Οι διπλωματικές διαφορές των δύο χωρών, τα αδιέξοδα και οι πιθανές λύσεις.

as

Αλβανία και Ελλάδα μοιράζονται 282 χλμ συνόρων, κοινές σελίδες στα βιβλία της ιστορίας, αρκετές όμοιες λέξεις, έθιμα ακόμη και ονόματα. Η ιστορική διαδρομή στη σχέση των δύο λαών, «ξαδέρφια» για κάποιους, «εχθροί» για άλλους, είναι πλούσια σε αντιθέσεις. Για τα δύο γειτονικά έθνη των Βαλκανίων, συνεργασία κι εντάσεις, συνενόηση και προκαταλήψεις, φιλία και καχυποψία, είναι εκφάνσεις που εναλλάσσονται μεταξύ τους σε βάθος χρόνου, συνθέτοντας μια αντιφατική εικόνα, γεμάτη ίντριγκα και ενδιαφέρον για τους μελετητές.

Στο πεδίο της πολιτικής και της διπλωματίας η σχέση των δύο κρατών περιλαμβάνει πραγματικά επεισοδια  ή διαφορές οπως επίσης και μύθους που συχνά τροφοδοτούνται  από τα διψασμένα για εθνικές προκλήσεις media και από τις δύο πλευρές.

Ας δούμε όμως ένα ένα τα ανοιχτά ζητήματα που απασχολούν την εξωτερική πολιτική Ελλάδας και Αλβανίας, ξεκινώντας από την υποψηφιότητα της γείτονος για ένταξη στη Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ένταξη Αλβανίας στην Ε.Ε.

Τον Ιούνη του 2014 χορηγείται στην Αλβανία το επίσημο καθεστώς υποψήφιου μέλους της Ε.Ε. Αυτό που πρέπει να τονίστεί αρχίκα, είναι ότι για τα Τίρανα, η ενταξη στην Ευρώπη αποτελεί χωρίς υπερβολή απόλυτη εθνική προτεραίότητα, καθώς σύσσωμο το πολιτικό και κομματικό φάσμα της χώρας είναι προσανατολισμένο στο συγκεκριμένο στόχο.

Τον στόχο αυτό υποστηρίζει σταθερά και η Ελλάδα, εφόσον είναι προς το συμφέρον της η ενσωμάτωση της γειτονικής χώρας στην Ευρώπη με την προαπαιτούμενη συμμόρφωση σε ενα ευρύ πλαίσιο κανόνων. Ταυτόχρονα όμως η Αθήνα διατηρεί δικαίωμα βέτο και άρα και τη δυνατότητα να μπλοκάρει την ένταξη της Αλβανίας.

Στα Τίρανα προφανώς αυτό το έχουν πάντα υπόψη, οπότε η αλβανική ηγεσία ωθούμενη απο ορθολογικά και όχι εθνικιστικά κίνητρα, είναι αναγκασμένη να μην διακινδυνέυσει τον εθνικό της στόχο για ελληνο-αλβανικές διαφορές μικρότερης βαρύτητας.
Προκύπτει συνεπώς, ότι  ελληνική πλέυρα διαθέτει ενα σημαντικό εργαλείο πίεσης, για το οποίο θα πρέπει να βρει τη χρυση τομή στη χρήση του, ώστε να μη γίνει ουτε μέσο εκβιασμού αλλά όυτε και να το παραδόσει εν λευκώ.

Ένα ζήτημα στο οποίο η Ελλάδα υπενθύμίζει στην Αλβανία – άλλοτε έμμεσα και αλλοτε ρητά – ότι η ενταξιακή της πορεία περνά από το ελληνικό βέτο, είναι ο σεβασμός της ελληνικής μειονότητας.

Ελληνική μειονότητα

Στη Χιμάρα, μια πόλη στη Βόρεια Ήπειρο που ιστορικά κατοικείται από Έλληνες ομογενείς (και όχι μόνο) και συχνά αποτελεί πηγή εντάσεων, το προηγούμενο διάστημα προκλήθηκε διπλωματικό επεισόδιο ανάμεσα στις δυο χώρες, όταν οι αλβανικές αρχές επιχείρησαν να κατεδαφίσουν 19 κτίρια ιδιοκτησίας Ελλήνων ομογενών. Οι αρχές επικαλόυνται το νόμο περί αυθαιρεσίας και τη γενικευμένη πολεοδομική ανάπλαση σε όλη τη χώρα, ενώ οι ντόπιοι θεωρούν ότι γίνεται επιλεκτική εφαρμογή του νόμου με απώτερο στόχο την υφαρπαγή της περιουσίας τους. Άμεση ήταν η παρέμβαση του υπουργείου εξωτερικών της Ελλάδας, που προειδοποίησε  ευθέως την Αλβανία οτι με τέτοιες ενέργειες διακινδυνέυει τον ευρωπαικό της προσανατολισμό, με αποτέλεσμα τελικά οι κατεδάφισεις να αναβληθούν επ’ αόριστον.

 Η ελληνική εθνική μειονότητα (ΕΕΜ), που είναι η πολυπληθέστερη στην Αλβανία, σύμφωνα με το αλβανικό κράτος αριθμεί 60.000 – 70.000, ενώ σύμφωναμε το ελληνικό 200.000 – 400.000 κατοίκους. Τα κύρια ζητούμενα της ΕΕΜ αφορούν την εκπαίδευση και τη χρήση της ελληνικής γλώσσας στα σχολεία και τη δημόσια ζωή, τη συμμετοχή μελών της στις δημόσιες υπηρεσίες και την προστασία των περιουσιακών της δικαιωμάτων.

Τα Τίρανα επίσημα τονίζουν ότι τα δικαιώματα της μειονότητας γίνονται απόλυτα σεβαστά ενώ ανεπίσημα θεωρούν ότι μέσω αυτής η Αθήνα επιχειρεί να παρεμβαίνει στα εσωτερικά της. Η Ελλάδα από τη  πλεύρα της συνδέει ρητώς την ενταξη της Αλβανίας στην Ε.Ε. με το σεβασμό των μειονοτικών δικαιώματων. Ας έχουμε υπόψη ωστόσο, ότι γενικότερα στις διεθνείς σχέσεις, οι εθνικές μειόνοτητες συχνά χρησιμοποιούνται εργαλειακά από τη διπλωματία για πολιτικά οφέλη.

Θαλάσσια σύνορα , ρόλος τουρκίας (;)

Στο βόρειο Ιόνιο, τα τελευταία χρόνια, οι δύο χώρες διεξάγουν έρευνες με σημαντικές πιθανότητες εντοπισμού υποθαλάσσιων κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Τον Απρίλη του 2009, οι δύο πρωθυπουργοί, Κωνσταντίνος Καραμανλής και Σαλί Μπερίσα καταλήγουν σε συμφωνία που υπογράφεται επίσημα μεταξύ των δύο κρατών, η οποία οριοθετεί την ελληνό-αλβανική υφαλοκριπίδα και τις θαλάσσιες ζώνες στο βόρειο Ιόνιο. Η αντιπολίτευση στην Αλβανία υπό τον Εντι Ράμα, αμφισβητεί τη συμφωνία και το 2014 ένα χρόνο μετά την εκλογή του τελευταίου ως πρωθυπουργός, ακυρώνεται από το Συνταγματικό Δικαστήριο της Αλβανίας ως ασύμφορη διαδικαστικά και ουσιωδώς  με το αλβανικό Σύνταγμα και το διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Η εξέλιξη αυτή όπως ήταν φυσικό, δυναμιτίζει τις σχέσεις των δύο χωρών, ενώ τροφοδοτεί τους εθνικιστικούς κύκλους με αφορμές για διασπορά θεωριών συνωμοσίας. Στην Ελλάδα μάλιστα κυκλοφορεί το σενάριο ότι πίσω από την ακύρωση της συμφωνίας υπάρχει τουρκικός δάκτυλος, βασιζόμενο κυρίως σε τρία στοιχεία: (α) τη δήλωση-υπονοούμενο του Σαλί Μπερίσα ότι η συμφωνία κατέπεσε έπειτα από παρεμβολή «τρίτου παράγοντα», (β) την προσωπική φιλία του Ράμα με τον Ερντογάν και (γ) την πρόσφατη αναβάθμιση των αλβανο-τουρκικών σχέσεων.

Η αλβανική κυβέρνηση αρνείται κατηγορηματικά το συγκεκριμένο σενάριο, που είναι γεγονός ότι δεν επαληθεύεται από κάποια πειστική απόδειξη. Κι επειδή οι Διεθνείς Σχέσεις δεν είναι ποτέ μια μονόπλευρη υπόθεση, αξιόπιστες πηγές εντός Αλβανίας αμφισβητούν ακόμη και τη φαινομενική βελτίωση των διμερών σχέσεων Τιράνων-Άγκυρας. Ένα πάράδειγμα, είναι ότι στο πιεστικό αίτημα του Τούρκου προέδρου για κλείσιμο γκιουλενικών σχολείων και ιδρυμάτων στην αλβανική επικράτεια, η κυβέρνηση του Ράμα δεν έχει ανταποκριθεί. Εξάλλου, όπως επισημάνθηκε προηγουμένως, από το 1991 κι έπειτα, η πυξίδα στη γεωστρατηγική της Αλβανίας δείχνει σαφώς προς τη Δύση (ΗΠΑ, Ε.Ε.), κάτι που αποτελεί  πυλώνα της εξωτερικής της πολιτικής.

Το ζήτημα που είναι πιθανότερο να παρεμβαίνει και να υποδαυλίζει η Τουρκία είναι το τσάμικο μέσω του μικρού ακροδεξιού κόμματος PDIU.

Τσάμηδες

Οι Τσάμηδες διεκδικούν από την Ελλάδα να τους αναγνωρίσει τα δικαιώματα ιδιοκτησίας και να παραδεχτεί την εθνοκάθαρση της κοινοτητας τους. Ιστορικά οι Τσάμηδες ήταν μια αλβανόφωνη και μουσουλμανική κοινότητα που κατοικούσε στη σημερινή Θεσπρωτία.

Με τη λήξη της γερμανικής κατοχής, ο ΕΔΕΣ και το ελληνικό κράτος εκδιώξε βίαια και μαζικά τους Τσάμηδες από την ελληνική επικράτεια λόγω της δωσίλογης δράσης και συνεργασίας των τελευταίαων με τους Ιταλούς και Γερμανούς κατακτητές. Τις δύο δεκαετίες που προηγήθηκαν του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, η μεινονότητα των Τσάμηδων είχε υποστεί συστηματική καταπίεση απο το ελληνικό κράτος και ειδικότερα από τη μεταξική δικτατορία. Στην ιστορική προσέγγιση του θέματος, παραδοσιακά και οι δύο πλευρές ακολουθούν την τακτική της «μισής αλήθειας», αυτής που ευθυγραμμίζεται καλύτερα με την εθνική αφήγηση.

Πίσω στο σήμερα, εντός Αλβανίας το ζήτημα προωθείται κυρίως από το κόμμα των Τσάμηδων, το συγκυβερνών PDIU. Οι Τσάμηδες επειδή δεν έχουν στα χέρια τους επίσημους τίτλους ιδιοκτησίας, απαιτούν με επιτακτικό τρόπο από το αλβανικό κράτος να διευθετήσει το θέμα τους. Η τακτική της Αθήνας, ως προς το τσάμικο, απορρίπτει την ύπαρξη του ζήτηματος  ως «non issue», προκείμενου να αποτρέψει εξ αρχής να μπει στη διμερή ατζέντα διαλόγου σχετική διεκδίκηση. Η τακτική της Αλβανίας αποσκοπεί στο «όσα περισσότερα ζητήσω, τόσο περισσότερα θα πάρω» αλλά και ιδανικά στη δημιουργία ενός διπλωματικού αντίβαρου στις διεκδικήσεις της ελληνικής μεινότητας.

Εκτίμηση του γράφοντος είναι ότι η επίκληση στο τσάμικο από την αλβανική κυβέρνηση, παρά την έντονη δραστηριότητα και προβολή του PDIU, έχει πρωτίστως εσωτερική πολιτική σκοπιμότητα ενόψει μάλιστα και των επερχόμενων εκλογών το καλοκαίρι.

Κόσοβο, Νόμος περί εμπόλεμου

Η Ελλάδα μαζί με την Κυπρο, την Ισπανία, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία είναι οι μόνες χώρες της Ε.Ε. που δεν εχουν αναγνωρίσει το Κόσοβο ως ανεξάρτητο κράτος. Παρόλαυτά, η Αθήνα υποστηρίζει τη συμμετοχή του νεοσύστατου κράτους σε διεθνείς οργανισμούς, ενώ παράλληλα προωθούνται και οικονομικές σχέσεις με την Πρίστινα.  Η αρνηση της Ελλάδας να αναγνωρίσει το Κόσσοβο αποδίδεται στην παραδοσιακή φιλία της με τη Σερβία, ωστόσο αρκετοί αναλύτες θεωρούν πολύ πιθανή τη στροφή της ελληνικής διπλωματίας στο συγκεκριμένο ζήτημα. Αναμφίβολα η αναγνώριση του Κοσόβου, για την Ελλάδα συνιστά ένα ισχυρό χαρτί στις διαπραγματεύσεις με την Αλβανία, συνεπώς η Αθήνα πρέπει να θεσει σε προτεραιότητα το δικό της συμφέρον και δευτερεύοντως της προσδοκίες της Σερβίας. Εξάλλου η Σερβία παρά τη διαχρονική θερμή ελληνική υποστηριξη, αναγνώρισε τα Σκόπια ως Μακεδονία.

Αναφορικά με το Νόμο περι εμπόλεμου μεταξύ των δύο χώρων, προκειται για ένα ζήτημα πρωτίστως γραφειοκρατικό με έντονη ωστόσο συμβολική διάσταση για τους Αλβανούς. Προκειται για ένα βασιλικό διάταγμα του 1940, το οποίο αφαιρέθηκε από την κυβέρνηση του Α. Παπανδρέου το 1987, αλλά τα Τίρανα ζητούν να καταργηθεί με ψήφισμα της ελληνικής Βουλής ώστε να λάβει ισχύ Νόμου.

Επιπλέον, μεταξυ των δύο γειτόνων -σε δέυτερο πλάνο- υπάρχουν κι άλλες εκκρεμότητες, όπως είναι το αίτημα της Αθήνας για την ανέγερση πολεμικών νεκροταφείων στην Αλβανία για την ταφή των νεκρών του ελληνο-ιταλικού πολέμου, η διδασκαλία των Αλβανών μεταναστών στην Ελλαδα της μητρικης τους γλώσσας, και η ορθή αναγραφή των τοπονυμίων.

Συμπερασματικά, οι διπλωματικές διαφορές Αλβανίας-Ελλάδας, που επι του παρόντος είναι σε τροχία επίλυσης, μοιάζουν περισσότερο με ένα μεγάλο παζάρι, όπου η κάθε πλευρά προσφέρει και ζητάει ανταλλάγματα, μια κατάσταση που προσδίδει de facto θετικό πρόσημο στις διμερείς σχέσεις των δύο χωρών.

Στις διεθνεις σχέσεις οι διενέξεις, αργά η γρήγορα, μοιραία καταλήγουν στη ζυγαριά του ρεαλισμού και του ωφελιμισμού. Χωρίς να αποκλείονται οι εξαιρέσεις στην ιστορία, τα πάθη, οι υπερβολές, τα ρητορικα πυροτεχνήματα φυσιολογικά υποχωρούν, για να επικρατήσει τελικά ο ορθολογισμός ή …ο κυνισμός, με γνώμονα το μεγαλύτερο δυνατό όφελος ή το «μικρότερο κακό» για την κάθε πλευρά.

Με όποιους όρους κι αν περιγράφεται το διαπραγματευτικό στάτους απο τους θεσμικούς φορείς «συμφωνία πακέτο», «πολιτική  μικρών βημάτων» κ.α., το κύριο ζητούμενο είναι να καμφθεί εκατέρωθεν η καχυποψια που διαχρονικά χαρακτηριζει τις σχέσεις των δυο κρατών.

Θωμάς Ρούτσης

https://www.facebook.com/foreign.politics.website/

Μια μεγάλη φάρσα για τη γαλλική δεξιά

jy-vais

Δευτέρα  28 Νοεμβρίου, και 12 τα μεσάνυχτα. 92 άτομα-παίχτες ξεκινάνε μια μεγάλη νυχτερινή περιπέτεια, ένα τεραστίων διαστάσεων παιχνίδι που θα λάβει χώρα για κάποιες ώρες μέσα στους κρύους δρόμους του Παρισιού. Μια ημέρα μετά τα αποτελέσματα του δεύτερου γύρου των προκριματικών εκλογών για το χρίσμα των Ρεπουμπλικάνων στις προεδρικές εκλογές του 2017. Ενα παράξενα στημένο παιχνίδι  ξεκινάει εκείνη τη νύχτα το οποίο θα αφήσει πίσω του ένα δημοσιογραφικό χάος αλλά και μια τεράστια ικανοποιήση, ένα χαμόγελο χαραγμένο στα χείλη των 92 παιχτών και οχι μόνο.

150.000 τυπωμένα «flyers» με τον Nicolas Sarkozy να φιγουράρει με τιμή και καμάρι και  με τίτλο «POUR LA FRANCE J’Y VAIS QUAND MEME»  δηλαδή «ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΑΛΛΙΑ ΘΑ ΠΑΩ ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΝΑ ΧΕΙ», εννοώντας φυσικά την συμμετοχή του στις προεδρικές εκλογές του 2017, παρά τον αποκλεισμό του από τον πρώτο κιόλας γύρο από τον Francois Fillion (πρώην  πρωθυπουργο της κυβέρνησης Sarkozy και δεξί του χέρι) και τον  Αlain Juppé (δήμαρχο της πόλης του Bordeaux). Φυσικά απο τη φωτογραφία δεν λείπει και το απαραίτητο hashtag #toutpourlafrance (#ολαγιατηγαλλια), το οποίο ήταν και το σλόγκαν για την φετινή του καμπάνια.

Η ιδέα;  150.000 flyers με τη φωτογραφία του χαμένου, 92 παίχτες, 15192521_10211072945009728_6688102685629160639_n20 διαμερίσματα του Παρισιού
χωρισμένα σε 83 κομμάτια. Μια μέρα μετά από τα αποτελέσματα του δεύτερου γύρου, οι παίχτες διαλέγουν το κομμάτι του χάρτη το οποίο τους “ανήκει” για κάποιες ώρες, εφοδιάζονται με 1800 flyers ανα άτομο, και ξεκινάνε μια πολύωρη βόλτα τοποθετώντας τα flyers σε όλα τα παρμπριζ των αυτοκινήτων της πόλης. Κυριολεκτικά όλα. Ποιός όμως θα είναι πραγματικά ο χαμένος;

wp_20161128_23_31_51_pro
Πεδίο …δράσης

Ποιος κρύβεται πίσω από αυτό το παρατραβηγμένο παιχνίδι;  Ενα duo καλλιτεχνών οι οποίοι ονομάζονται Boijeot.Renauld..

Οι δύο καλλιτέχνες δουλεύουν μαζί από το 2010. Εχουν επιλέξει από πεποίθηση να μην δρουν κάτω από το όνομα μιας κολεκτίβας ή καλλιτεχνικής ομάδας διότι σκοπός τους είναι να αναλαμβάνουν την ευθύνη για κάθε δράση που πραγματοποιούν κάτι το οποίο αποτελεί κατά τη γνώμη τους, την βάση για την άμεση ανάμειξη τους με τα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα.

Υπογράφουν τις δράσεις με τέσσερα χέρια και δυο ονόματα.

Ερχόμενοι από δυο διαφορετικά επαγγελματικά πεδία, ο διαφορετικός τρόπος σκέψης τους οι διαφορετικές εμπειρίες και ικανότητες τους, αλληλοσυμπληρώνονται με σκοπό τη σύλληψη απίθανων δράσεων.

Ο Sebastian Renauld είναι αρχιτέτονας και performer. Ο Laurent Boijeot είναι κοινωνιολόγος στο τομέα του αστικού χώρου και performer.

Τα τελευταία 6 χρόνια έχουν πραγματοποιήσει πάνω από 60 δράσεις στην Ευρώπη, στην  Ασία και στην Αμερική, οι οποίες ως πυρήνα  τους  έχουν τον άνθρωπο, τη διάδραση, το διάλογο, την  ανταλλαγή, το ερώτημα γύρω από τον δημόσιο χώρο, τις τέχνες του δρόμου, την ομάδα, την αιώνια διαμάχη μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας.

Εφόσον αντιλαμβάνονται την πόλη και το πεζοδρόμιο ως χώρους παιχνιδιού, η αντιμετώπιση του δημοσίου χώρου ως ένα πρόσφορο έδαφος για πειραματισμό (οι έννοιες των συνόρων και της ταυτότητας είναι εντελώς αντίθετες με τις δράσεις τους) τους φαίνεται απολύτως φυσιολογική..όπως και στην περίπτωση του εν λόγω παιχνιδιού.

20 Νοεμβρίου, πρώτος γύρος: Τα αποτελέσματα πλήρως ανατρεπτικά. Ο Fillion προηγείται με 44,6% σε σχέση με τον Alain Juppé που έρχεται δεύτερος και καταιδρωμένος με  ποσοστό 26,7%.. ένα αποτέλεσμα το οποίο κανείς δεν είχε προβλέψει. Ο πρώην πρόεδρος Nicolas Sarkozy και στόχος του εν λόγω παιχνιδιού  έρχεται στην τρίτη  θέση με 22,9%, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία.

Η μεγάλη μέρα έρχεται.

27 Νοεμβρίου, δεύτερος γύρος: Ο Fillon εκλέγεται με συντριπτική πλειοψηφία κερδίζοντας το 66,5% των ψήφων..ο επίσημος χαμένος είναι τελικά ο Alain Juppé με 33,5%.

Λίγες ώρες μετά οι καλλιτέχνες αποφασίζουν. Ο μεγάλος χαμένος ήταν, είναι και θα είναι πάντα ο Sarkozy. Μια τέτοιου είδους παρατραβηγμένη πλάκα δεν θα μπορούσε να πάρει τέτοιες διαστάσεις με κάποιον άλλο στη θέση του. Ο πρώην πρόεδρος λίγο μετά την ήττα του δηλώνει ότι από δω και στο εξης θα αποτραβηχτεί οριστικά από την πολιτική για να αφοσειωθεί στην προσωπική και οικογενειακή του ζωή.  Μετά από μια σιωπή δέκα ημερών οι 92 παίχτες έρχονται να ταράξουν τα νερά..Αλλωστε δεν είναι η πρώτη φορά που ο πρώην πρόεδρος της δεξιάς, διάσημος  για τα σκάνδαλα που έχουν δημιουργηθεί γύρω από το πρόσωπο του, αλλάζει γνώμη και επανέρχεται στη πολιτική αρένα…γιατί όχι μια τρίτη φορά; Μια καλοστημένη καμπάνια οργανωμένη για πρώτη φορά από τους τους πολίτες..τους κοινούς θνητούς. Μήπως αντιστρέφοντας τους ρόλους, μπορούμε τελικά να απαντήσουμε με το ίδιο νόμισμα σε ένα διαστραμμένο πολιτικό και επικοινωνικακό σύστημα;

4:00 το πρωι: το μόνο πρόσωπο που μπορεί κανείς να διακρίνει στις λεωφόρους, στους δρομους και στα στενά του Παρισιού είναι αυτό του Nicolas Sarkozy …

Τα πρώτα tweets ξεκινάνε απο τα μεσάνυχτα κίολας..#toutpourlafrance, #jyvaisquandmeme  «κάποιος δεν έβαλε μυαλό από ότι φαίνεται..ορίστε τι βρήκα πάνω αμάξι μου, κοντά στη place des Vosges»…τα tweets και οι αναρτήσεις στο Facebook και στο Instagram συνεχίζονται όλο το βράδυ..οι υποστιρικτές, του Sarkozy αισθάνονται ξαναγεννημένοι..οι πολέμιοι του αγριεύουν ακόμη περισσότερο…. κάνεις όμως δεν γνωρίζει αν είναι αλήθεια ή αν είναι απλά ένα παρατραβηγμένο αστείο.

9:30 το πρώτο άρθρο βρίσκεται στο διαδίκτυο..οι εκπρόσωποι τύπου και ο υπεύθυνος της καμπάνιας του πρώην προέδρου, Gérald Darmanin, σπεύδουν να διαψέυσουν την σχέση τους με αυτή την αναληθή καμπάνια δηλώντας ότι ο Nicolas Sarkozy έχει ξεκαθαρίσει πολύ καλά τη θέση του και παραμένει σταθερός και σίγουρος για τις αποφάσεις του.

Τα άρθρα ξεπροβάλλουν το ένα πίσω από το άλλο ανα δέκα λεπτά..μια πραγματική έντυπη, τηλεπτική και ραδιοφωνική έξαρση.

Στις 10:00 μια διαδικτυακή σελίδα δημιουργείται: http://jyvaisquandmeme.fr/  η οποία οδηγεί στη σελίδα Wikipedia των φυλακών Fleury-Mérogis  στην Essonne της Γαλλίας..οι καλλιτέχνες θα δηλώσουν λίγο αργότερα ότι δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με το συγκεκριμένο εγχείρημα. Ολα γίνονται πάρα πολύ γρήγορα, τα νέα διαδίδονται με ταχύτητα φωτός.

Στις 11:30, ο δημοσιογράφος Hugo Clement της Quotidien, κάνει ένα tweet αποκαλύπτοντας την ταυτότητα των δυο καλλιτεχνών μετά από μια μικρή έρευνα. Δεν είναι η πρώτη φορά που οι καλλιτέχνες προκαλούν αδιάντροπα σημαντικές πολιτικές προσωπικότητες επικαλούμενοι πάντα την καλλιτεχνική χροιά των δράσεων… Καλεσμένοι από το Festival Furies de Châlons στη Champagne της Γαλλίας, οι καλλιτέχνες κατασκεύεσαν 300 πωλήτήρια, τα οποία εγκατέστησαν σε ολόκληρη την πόλη της Reims. Το μεσιτικό γραφείο το οποίο απεικονίζονταν φυσικά δεν υπήρχε και το κινητό τηλέφωνο ήταν αυτό του δημάρχου του Châlons, Benoist Apparu, πρωην υπουργός Στέγασης και Αστικής ανάπτυξης, ο οποιος είχε βρεθεί αναμεμειγμένος σε διάφορα πολιτικά σκάνδαλα. Ο δήμαρχος θα λάβει παραπάνω απο 400 τηλεφωνήματα σε ένα 24ωρο, η ιστορία αυτή θα γίνει πρωτοσέλιδο σε πάνω απο 100 εφημερίδες . Παράλληλα τον Μάρτιο του 2014, μετά από τις δημοτικές εκλογές στη πόλη της Nancy, μοίρασαν 10.000 flyers του André Rossinot  και άλλα 10.000 του Jean-Marie Rausch στο Metz..μια ακόμη πλάκα μεγάλων διαστάσεων για «την επιστροφη των δεινοσαύρων»…όπως δήλωσαν πολύ λακωνικά και τότε.

Από τη στιγμή της πρωινής εικασίας του Hugo Clement στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και έπειτα, το 100% των γαλλικών media ασχολούνται τουλάχιστον ένα εικοσιτετράωρο με τα μυστηριώδη έντυπα…τα τηλέφωνα των δυο καλλιτεχνών χτυπούν το ένα πίσω από το άλλο. Πότε; πως; Γιατι; Θα θέλαμε μια συνέντευξη μαζί σας….

Οι δυο φαρσερ έχουν αποφασίσει να σιωπίσουν εξ αρχής. Κανένα σχόλιο στους δημοσιογράφους. Για μια ολόκληρη μέρα δεν θα επιβεβαιώσουν την ανάμειξη τους ακόμη αν και δέχονται μεγάλη πίεση από τα Μέσα.

Αλλωστε όπως και οι ίδιοι θα δηλώσουν στο δελτίο τύπου που θα στείλουν στους δημοσιογράφουςγο, την επόμενη μέρα το πρωί «Σκοπός μας είναι να αγγίξουμε και να ταρακουνήσουμε συναισθηματικά και ιδεολογικά κάθε κάτοικο..με αυτό το παιχνίδι θέλουμε να προκαλέσουμε ένα ομαδικό συναίσθημα, μια δράση και μια αντίδραση για την οποία ο καθένας είναι υπεύθυνος για τον εαυτό του και τις πράξεις του. Το γιατί είναι διαφορετικό για κάθε έναν από εμας. Ας αφήσουμε τον κόσμο να μιλήσει και να εκφραστεί. Η συγκεκριμένη δράση, είναι μια δράση-καθρέφτης  της κοινωνίας μας».

Οσον αφορα τους 92 παίχτες..μετά από προσωπική εμπειρία, μπορώ να δηλώσω με σιγουριά πως κανένας από εμας δεν έχει μετανίωσει τη συμμετοχή του σε αυτό το παράλογο και απαιτητικό παιχνίδι..ακόμη περισσότερο, βλέποντας τι μπορεί κανέις να καταφέρει μέσα στα πλαίσια μιας ομάδας, βάζοντας και ο ίδιος ένα μικρό λιθαράκι ή πολυ απλά..παίζοντας.

Μπορούμε να αλλάξουμε το κόσμο; Μπορούμε να νικήσουμε αυτούς που μας διαφθείρουν; Μπορούμε να ανατρέψουμε το κατεστημένο; Απόδειξη ότι όλοι μαζί μπορούμε..

Ποιος θα παίξει στον επόμενο γύρο;

Βάλια Καρδή

Παρίσι

https://www.facebook.com/foreign.politics.website/

Τι αλλάζει στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ

Πως διαμορφώνεται ο νέος χάρτης στη στρατηγική της Ουάσιγκτον με τον Ντόναλντ Τραμπ στην ηγεσία. Η στάση των ΗΠΑ απέναντι σε Ρωσία, ΙSIS, Τουρκία, Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Κίνα κ.α.

putin-tramp2

Μπορεί εντός των ΗΠΑ οι περισσότεροι να προβληματίζονται για το αν θα εφαρμόσει το αμφιλεγόμενο πρόγραμμα του ο Ντόναλντ Τραμπ, στον υπόλοιπο κόσμο ωστόσο, το ενδιαφέρον στρέφεται γύρω από τις ενδεχόμενες μεταβολές στην εξωτερική πολιτική που θα χαράξει ο νέος πλανητάρχης.

Ανεξάρτητα από τις προεκλογικές του υποσχέσεις ή απειλές, ενδεικτικό της απρόβλεπτης και αίολης ρητορικής του νέου προέδρου είναι το επιφυλακτικό «ας περιμένουμε πρώτα» που αποφαίνονται οι περισσότεροι διεθνολόγοι.

Αυτό που προβλέπουν γενικά οι αναλυτές, με βάση και τη γραμμή προστατευτισμού που δεσμεύτηκε να ακολουθήσει ο Τραμπ, είναι μια ηπιότερη, λιγότερο επεμβατική πολιτική των ΗΠΑ στο εξωτερικό, με το βάρος να πέφτει στο εσωτερικό της χώρας. Εξαίρεση στη συγκεκριμένη τακτική αποτελεί η περίπτωση στην οποία θα απειλούνται οι ΗΠΑ, όπου η απάντηση θα είναι σφοδρή και σίγουρα πιο σκληρή από ότι είχαμε συνηθίσει τα τελευταία χρόνια. Στην κατηγορία αυτή ανήκει το Ισλαμικό Κράτος, που θα αντιμετωπιστεί επιθετικά, καθώς η καταπολέμηση του θα γίνει προτεραιότητα για τις ΗΠΑ, ενώ μια σύμπραξη με τη Ρωσία στη μάχη ενάντια στο χαλιφάτο θεωρείται πολύ πιθανή πλέον.

Ρωσία

Στο πλαίσιο αυτό, οι σχέσεις με τη Μόσχα είναι το σημείο κλειδί στην εξωτερική πολιτική που θα χαράξει ο επερχόμενος πρόεδρος των ΗΠΑ. Πέρα από τη φαινομενική αμοιβαία εκτίμηση μεταξύ Τραμπ και Πούτιν, που πολλοί αποδίδουν στα επιχειρηματικά συμφέροντα  του ομίλου Τραμπ στη Ρωσία, οι σχέσεις των δύο χωρών αναμένεται να εξομαλυνθούν. Αμέσως μετά την εκλογή του Αμερικανού προέδρου, ο υφυπουργός εξωτερικών της Ρωσίας, Σεργκέι Ριαμπκόφ δήλωσε ότι η χώρα του είναι διατεθειμένη να συνεργαστεί με τις ΗΠΑ για την αποκατάσταση των διμερών σχέσεων.

Από την πλευρά του ο Τραμπ στις πρώτες του δηλώσεις στη Wall Street Journal επιβεβαίωσε το ενδεχόμενο συνεργασίας με τη Ρωσία για την καταπολέμηση του ISIS, όπως και την αποδοχή της παραμονής Ασάντ στην προεδρία της Συρίας. Ασκώντας κριτική στην στρατηγική του Ομπάμα στη Συρία, σημείωσε ότι οι ΗΠΑ υποστηρίζουν αντάρτες στην περιοχή χωρίς να έχουν ιδέα ποιοι άνθρωποι είναι αυτοί κι ότι αν οι ΗΠΑ επιμείνουν στην ανατροπή του Ασάντ θα καταλήξουν σε πόλεμο με τη Ρωσία.

Τουρκία

Αυτή η διαφαινόμενη προσέγγιση ΗΠΑ-Ρωσίας συνιστά δυσάρεστη εξέλιξη για τον Ερντογάν, γιατί θεωρητικά περιορίζει το πεδίο δράσης και τους ελιγμούς της Τουρκίας με το ISIS. Παρολαυτά ο Τούρκος πρόεδρος αμέσως μετά το αποτέλεσμα των εκλογών στην Αμερική, έχει επιδοθεί σε μια …»επίθεση φιλίας» προς τον Ντόναλντ Τραμπ, προσκαλώντας τον να επισκεφθεί την Άγκυρα ακόμη και πριν αναλάβει επίσημα τα ηνία του Λευκού Οίκου με την ορκωμοσία στις 20 Ιανουαρίου. Ο Ερντογάν φιλοδοξεί, ότι σε μια ενδεχόμενη σταδιακή αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από τη Μέση Ανατολή, η χώρα του θα λάβει «λευκή επιταγή» ώστε να γίνει το αφεντικό στη γειτονιά της και να κινηθεί επιθετικά εναντία σε εχθρούς και ανταγωνιστές (Κούρδοι, σιιτικό Ιράν, Βαγδάτη, Αλ Σίσι στην Αίγυπτο).

Ο Τούρκος ηγέτης ποντάρει φυσικά και στην ευνοϊκή θέση που έχει το τούρκικο λόμπυ στο περιβάλλον του Τραμπ, ωστόσο οι βλέψεις του είναι μάλλον υπεραισιόδοξες, καθώς οι ΗΠΑ, όπως τονίστηκε προηγουμένως αναφορικά με τη Συρία, δύσκολα θα προσφέρουν τόσο μεγάλα δώρα στην Τουρκία, διαταράσσοντας τόσο έντονα την ισχύουσα ισορροπία ισχύος στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.

ΝΑΤΟ – Ευρώπη

Συνεπώς, όσοι προβλέπουν στροφή πολλών μοιρών στην τακτική των ΗΠΑ, πιθανότατα θα διαψευστούν. Ο κ. Παπασωτηρίου*, διευθυντής στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, παρομοιάζει τη εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ με …υπερωκεάνιο που κάνει μικρές και σταθερές αλλαγές πλεύσης. Η γεωστρατηγική των ΗΠΑ υπερβαίνει τα πρόσωπα, δεν είναι αποκλειστικά υπόθεση του εκάστοτε προέδρου της χώρας, καθώς βασίζεται σε έναν συμπαγή γραφειοκρατικό μηχανισμό που εξασφαλίζει τη σταθερότητα και τη συνέχεια.

Στο πλαίσιο αυτό, οι ΗΠΑ δεν προτίθενται να εγκαταλείψουν το ΝΑΤΟ, παρά τα περί του αντιθέτου υπονοούμενα του Τραμπ. Οι ΗΠΑ οφείλουν μεταξύ άλλων την παγκόσμια υπεροχή τους σε τρεις παράγοντες: στη σαφή ανωτερότητα της στρατιωτικής τεχνολογίας τους, στη σταθερά ισχυρή οικονομία που διαθέτουν και στη δημιουργία και τον έλεγχο διεθνών οργανισμών, όπως το ΝΑΤΟ. Δεν πρόκειται επομένως ο Τραμπ να τινάξει στον αέρα ένα από τα θεμέλια που διατηρούν τις ΗΠΑ στην πρώτη θέση του παγκόσμιου στάτους.

Αυτό που θα κάνει είναι να πιέσει τους συμμάχους να αυξήσουν τις δικές τους αμυντικές δαπάνες, ώστε να μειώσουν οι ΗΠΑ  έστω και λίγο τη δική τους συνεισφορά, κάτι που θα δώσει τη δυνατότητα στον Τραμπ να αξιοποιήσει επικοινωνιακά τη συγκεκριμένη εξέλιξη, ως επιτυχία της πολιτικής του.

Η Ευρώπη από την πλευρά της και ειδικότερα ο γαλλό-γερμανικός άξονας,  φαίνεται έτοιμος να αναλάβει πιο δυναμικό ρόλο στρατιωτικά στις προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει. Κι αν ο ευρωστρατός συνιστά ένα μακρινό σενάριο, η δημιουργία ενός  κοινού κέντρου συντονισμού των ευρωπαϊκών δυνάμεων και η μερική αυτονόμηση από την νατοϊκή διεύθυνση, αποτελούν άμεσους στόχους.

Επιπλέον, οι ηγεσίες των μεγάλων κρατών στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά το αρχικό μούδιασμα από τη νίκη του Τραμπ, ανησυχούν για το ενδεχόμενο η εξέλιξη αυτή να δώσει παραπάνω ώθηση στις ευρωπαϊκές εθνικιστικές δυνάμεις (πχ. Μαρίν Λεπέν), πυροδοτώντας ένα μη διαχειρίσιμο ντόμινο ακροδεξιού λαϊκισμού.

Για τη Γερμανία, ένας ακόμη πονοκέφαλος αφορά στο κατά πόσο ο μεγιστάνας επιχειρηματίας θα κάνει πράξη ένα από τα κύρια σημεία της προεκλογικής του ρητορικής, τον οικονομικό προστατευτισμό, θέτοντας περιορισμούς στο ελεύθερο εμπόριο. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο – εάν μάλιστα το παράδειγμα του Τραμπ ακολουθήσουν κι άλλες χώρες όπως η Κίνα – τότε η εξώστρεφη γερμανική οικονομία, της οποίας μεγάλο μέρος των εξαγωγών της καταλήγουν στις ΗΠΑ, θα δεχτεί ισχυρό πλήγμα.

Μέση Ανατολή

Όσο αφορά τη Μέση Ανατολή, ο Ντόναλντ Τραμπ προεκλογικά με κάθε ευκαιρία κατηγορούσε την Κλίντον και τον Ομπάμα, ότι με την πολιτική τους στη Μέση Ανατολή σπατάλησαν αμέτρητα δισεκατομμύρια δολάρια χώρις να πάρουν πίσω τίποτα από αυτά. Με εξαίρεση το ISIS, οι ΗΠΑ αναμένεται να έχουν μια πιο στοχευμένη και επιλεκτική εμπλοκή στην πιο ασταθή ζώνη του κόσμου. Ωστόσο, προκύπτουν δύο μεγάλα ερωτηματικά για τη στάση των ΗΠΑ:

Αφενός, τι θα κάνει ο Τραμπ με το Ιράν. Θα παρασυρθεί από τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου,  κλιμακώνοντας την ένταση με τη χώρα της Περσίας ή θα κινηθεί διπλωματικά στη γραμμή Ομπάμα; Επίσης, ο νεοεκλεγείς Αμερικάνος πρόεδρος έχει δηλώσει ότι σκοπεύει να ακυρώσει τη διεθνή συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Οι αναλυτές των διεθνών σχέσεων εκτιμούν ότι η εν λόγω «υπόσχεση» του Τραμπ είναι δύσκολο να υλοποιηθεί, δεδομένης της εσωκομματικής αντίδρασης που θα συναντούσε αλλά και γιατί η συγκεκριμένη συμφωνία έχει αποδειχτεί αρκετά επιτυχημένη.

Το δεύτερο κρίσιμο ερώτημα για την στρατηγική των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή σχετίζεται με Σαουδική Αραβία. Οι σχέσεις Ουάσινγκτον-Ριάντ ψυχράθηκαν το τελευταίο διάστημα, πρώτον εξαιτίας της συμφωνίας για τα πυρηνικά του Ιράν  – του μεγάλου εχθρού των Σάουντις –  και δεύτερον γιατί στο φόντο της παραδοσιακής συμμαχίας των δύο χωρών, μαίνεται ένας έντονος ενεργειακός ανταγωνισμός. Ορισμένοι διεθνολόγοι θεωρούν ότι Η Σαουδική Αραβία έριξε τις τιμές του πετρελαίου για να καταστήσει τις εναλλακτικές πηγές ενέργειας των ΗΠΑ ασύμφορες οικονομικά.

Ο Τραμπ στις ομιλίες του έχει προειδοποιήσει ότι δε θα διστάσει να μπλοκάρει την αγορά πετρελαίου από το αραβικό βασίλειο, αντισταθμίζοντας το ενεργειακό κενό με την κατακόρυφη αύξηση της καύσης άνθρακα , έτσι ώστε να καταστούν οι ΗΠΑ ενεργειακά αυτάρκεις. Μια επιλογή βεβαίως που θα ήταν ιδιαίτερα βλαβερή για το περιβάλλον, ωστόσο ο χρόνος θα δείξει αν η συγκεκριμένη θέση καθώς και οι υπόλοιπες  του εκκεντρικού νέου «πλανητάρχη» θα αποδειχτούν προεκλογικά πυροτεχνήματα.

Κίνα

Τέλος, στην πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στην Κίνα δε θα πρέπει να αναμένουμε κάποια θεαματική μετατόπιση. Παρά το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε με οικονομικό πόλεμο το Πεκίνο, «…we lose to China, we lose to Mexico … we lose to everybody…» δήλωνε εμφατικά σε ένα από τα debate, οικονομικοί αναλυτές, όπως ο Holger Shmieding**, αποκλείουν η νέα πολιτική των ΗΠΑ να οδηγήσει σε εμπορικό πόλεμο με την Κίνα.  Από την πλευρά του ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ, σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ντοναλντ Τραμπ, του έκανε σαφές ότι η συνεργασία των δύο χωρών αποτελεί μονόδρομο, άποψη που ασπάστηκε θετικά και ο 45ος Αμερικάνος πρόεδρος σύμφωνα με τα κινεζικά μέσα ενημέρωσης.

Θωμάς Ρούτσης

* Χαράλαμπος Παπασωτηρίου, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

**Επικεφαλής οικονομολόγος της Berenberg Bank

https://www.facebook.com/foreign.politics.website/